Skuteczne zabezpieczenie ładunku za pomocą pasów i łańcuchów to kluczowy element w pracy kierowcy TIR-a oraz operatora naczepy. Niewłaściwie unieruchomiony towar może prowadzić do przemieszczenia ładunku podczas jazdy, co zagraża zarówno bezpieczeństwu transportu, jak i integralności przewożonego towaru. W tym artykule przedstawimy najważniejsze zasady, narzędzia i techniki niezbędne do solidnego mocowania ładunku na naczepie.

Przepisy i normy regulujące mocowanie ładunku

Każdy transport drogowy podlega określonym przepisom prawnym oraz normom technicznym. W Europie kluczowe wytyczne zawiera Rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 oraz normy serii EN 12195. Zgodnie z nimi, każdy element mocujący musi posiadać oznaczenia producenta, parametr LC (lashing capacity) i WLL (working load limit). Niedopełnienie tych wymagań może skutkować mandatami, a w razie wypadku – odpowiedzialnością karną.

Podstawowe wymogi:

• Każdy pas i łańcuch musi być regularnie sprawdzany (inspekcja co najmniej raz w roku lub po uszkodzeniu).
• Punkty mocowania w naczepie powinny odpowiadać normie EN 12640, a belki w ramie spełniać EN 12641.
• Maksymalne dopuszczalne temperatury pracy łańcuchów (–40 °C do +100 °C) i pasów tekstylnych (–40 °C do +80 °C).
• Zapis dotyczący sposobu mocowania powinien znajdować się w dokumentacji przewoźnika oraz być dostępny dla inspektorów transportu drogowego.

Rodzaje pasów i łańcuchów stosowanych w transporcie

Dobór właściwego materiału mocującego zależy od wagi, kształtu i charakteru ładunku. Najczęściej spotykane rozwiązania to:

• Pasy ratchet – wykonane z wytrzymałego poliestru, z mechanizmem napinającym typu ryglowego lub zapadkowego. Zapewniają wysoką siłę napięcia do 5000 daN.
• Łańcuchy stalowe – idealne do ciężkich maszyn, elementów metalowych czy kontenerów. Wymagają odpowiednich napinaczy z hakiem typu S lub E.
• Pasy tekstylne z karabinkami – stosowane przy ładunkach delikatnych, gdzie istotne jest ograniczenie nacisku na powierzchnię. Zapewniają równomierne rozłożenie siły.
• Listwy i belki transportowe – pełnią rolę graniczników, zapobiegając przemieszczaniu się towaru wzdłuż naczepy.
• Pasów zabezpieczających krawędzie – montowane na wystających elementach ładunku, chroniąc pas nośny przed przetarciem.

Wybierając pas lub łańcuch, warto zwrócić uwagę na oznaczenia producenta, maksymalną obciążalność oraz materiał wykonania.

Techniki mocowania ładunku

Podstawowym celem każdej operacji mocowania jest zapewnienie stabilności towarów w trakcie ruszania, hamowania, pokonywania zakrętów i warpowania naczepy. W praktyce stosuje się kilka sprawdzonych metod:

1. Mocowanie bezpośrednie

Pas lub łańcuch przechodzi od ładunku do punktu mocowania w ramie naczepy, co minimalizuje ryzyko przesunięcia w poziomie i pionie. Wymagana jest przynajmniej jedna para mocowań na każde 1000 kg masy ładunku, zachowując kąt od 0 do 15 stopni od osi pionowej.

2. Mocowanie ukośne

• Stosowane przy cięższych elementach lub nierównym rozkładzie ładunku.
• Kąt mocowania od 45 do 90 stopni względem osi naczepy zwiększa wartość siły hamowania i przeciwdziała <> się ładunku.

3. Mocowanie kombinowane

Łączy zalety techniki bezpośredniej i ukośnej. Wymaga szczególnej uwagi przy obliczaniu sił w poszczególnych pasach, aby całkowita suma sił reakcji była zgodna z masą towaru.

Aby prawidłowo dobrać liczbę i rodzaj mocowań, należy:

• Obliczyć siły bezwładności – przy hamowaniu do 0,8 x masa ładunku.
• Uwzględnić siłę odśrodkową na zakrętach, zwykle do 0,5 x masa.
• Zastosować zasadę co najmniej 2-point fixing, czyli dwa niezależne punkty mocujące na ładunek.

Inspekcja i konserwacja pasów oraz łańcuchów

Regularna kontrola stanu elementów mocowania to podstawa bezpieczeństwa. Uszkodzony pas, przetarty lub skorodowany łańcuch może ulec zerwaniu w każdym momencie, prowadząc do niebezpiecznych konsekwencji.

• Codzienna wizualna inspekcja przed załadunkiem: szukaj przetarć, przecięć, widocznej korozji.
• Dokładna kontrola mechanizmu zapadkowego w napinaczach – brak luzów i pęknięć.
• Co 12 miesięcy – obowiązkowy przegląd przez uprawnione serwisy zgodnie z normą EN 12927 (pasy) i EN 1677 (łańcuchy).
• Wymiana elementów wyraźnie uszkodzonych lub przekraczających okres eksploatacji (zwykle 5 lat od daty produkcji).
• Prawidłowe przechowywanie – unikać skrajnych temperatur, wilgoci i chemikaliów niszczących materiał.

Dokładne prowadzenie dokumentacji inspekcji pomaga w ewentualnych kontrolach drogowych i audytach wewnętrznych.